گبه

2554 شمار بازدید :

برای پی بردن به ریشه های تاریخی این زیرانداز سنتی باید مطالعاتی در احوال و سنن عشایر داشت. ایلات و عشایر در هر منطقه اولین ساکنان آن به حساب می آیند. از آنجا که شغل اصلی این عده دامداری می باشد، دسترسی آن ها به پشم گوسفندان و وجود گیاهان مختلفی که برای رنگ آمیزی پشم در طبیعت در اختیار آن ها قرار دارد بافت گبه را جزیی از زندگی روزمره شان ساخته است و با توجه به مهاجرت پی در پی از نقوش طبیعی به این مناطق تأثیر گرفته و این تأثیرات را سینه به سینه به نسل های بعدی منتقل شده است.

بدین ترتیب گبه مانند سایر دست بافته های دارای قدمت چند هزار ساله دارد که اصالت و سادگی آن در طول سالیان دراز حفظ شده است.

گبه (خرسک) نوعی فرش دستباف است که مواد اولیه از پشم خود رنگ می باشد. یک تا سه سانتی متر خواب دارد، درشت بافت است و به تناسب چله پودهای آن ضخیم است. اسکلت اصلی گبه تار و پود است. در گبه از پود زیاد در هر رج استفاده می شود و گاه تعداد آن از سه تا هشت پود در هر رج است. ریشه گبه را به این علت بلند می گیرند تا بین رج ها به سبب استفاده زیاد از پود کلفت فاصله ای ایجاد نشود. برای پر گوشت بودن و ذرتی نبودن گبه از پرز بلند کمک می گیرند. گبه بیشتر به روش فارسی باف بافته می شود و اما روش ترکی باف هم در بین ایلات و عشایر بندرت دیده می شود و گبه ها بر روی دارهای افقی زمینی بافته می شود. گبه کلاً از تار و پود گرفته تا ریشه ها، از جنس پشم است و مهمترین آفت آن بید است.

گبه های مرغوب ا زجنس پشم بهار می باشند و پشم ها توسط دست ریسیده می شوند وبه روش طبیعی و گیاهی رنگ می شوند و اینگونه رنگ ها در مقایسه با رنگ های شیمیایی بسیار با دوام و دارای ثبات ودرخشنگی زیادی هستند. طرح گبه ذهنی و هندسی می باشد و به کمک قرینه بافی در طرح ها و نقش های جذاب که از محیط پیرامون و اطراف بافنده الهام گرفته شده است بافته می شود. واحد بسته بندی گبه بقچه می باشد و در هر بسته 2 تا 4 تخته گبه گذاشته می شود.گبه زیراندازی تار و پودی و خوابدار است که این خواب را پرز بوجود می آورد و این پرز طول ساقه ای به بلندی 3 سانتیمتر دارد و بیشتر در استان بوشهر و کمتر در استان های همجوار استان فارس و بوشهر در اثر کوچ عشایر و یا قرابت این عشایر با سایرین بافته می شود که از 3 پود الی 8 پود به طور معمولی و بعضاً تا 14 پود قابل تغییر است که در هر رج پس از بافت پودگذاری می شود که تعداد 3 پود با پرز کوتاه با تعداد گره های بیشتر در واحد طول و عرض، گبه ظریف و نفیس معمولاً سفارشی و تعداد پودهای بیشتر با پرزی بلندتر و درشت بافت تر از گبه معمولی به شمار می آید. البته نوعی گبه پتویی بافته می شودکه تعداد پود آن از 3 پود تجاوز نمی کند و الیافی کاملاً نرم دارد.

طرح های گبه به 1/1، 2/1، 3/1 و واگیره ای قابل تقسیم است ولی این تقسیم بندی کلی بوده و مانند قالی مناطق مختلف تقارن و نظم کمتری در گبه منظور می شود و به طور کلی گبه به 4 گروه طرح اصلی تقسیم می شود.

1-    نقوش سایر زیراندازهای غیر پرزدار مانند گلیم و ...

2-    طرح هایی که از نقوش قالی گرفته شده است.

3-    طرح های ساده شده ای که از زیراندازهای غیر پرداز و پرداز اخذ شده است.

4-    طرح هایی خاص که مبیّن زندگی بافنده و یا حوادث و اتفاقات تلخ و شیرینی است که در زندگی بافنده رخ می دهد و یا آنچه که بافنده از اعضای خانواده خود انتظار دارد می باشد.

خراسان رضوی، فارس، قم، کهکیلویه و بویر احمد، یزد از جمله استان هایی هستند که در این رشته فعالیت دارند.